Przyczyną konfliktu była wyprawa hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego do Mołdawii. Jej celem było oderwanie od sojuszu z Polską tamtejszego hospodara – Bazylego Lupu. Ponadto w zamysłach Chmielnickiego znalazła się również chęć ożenku swojego syna Tymofieja z córką Lupu-Rozandą.

Plany te nie spodobały się ówczesnemu hetmanowi polnemu Marcinowi Kalinowskiemu, który postanowił je udaremnić. W maju 1652 roku nastąpiła koncentracja wojsk polskich w celu zagrodzenia drogi pochodowi Kozaków oraz towarzyszących im Tatarów krymskich. Polacy zgrupowali się na wałach dawnego obozu w miejscowości Batoh, koło wsi Czetwertynówki. Tym samym został wyeliminowany element zaskoczenia wroga. Obóz ulokowano w miejscu obronnym. Polacy byli niezwykle pewnie siebie, dlatego też nie wzmocnili wałów oraz zbagatelizowali potęgę wroga.

Siły kozacko-tatarskie wdarły się bez problemów brodami rzeki Broh. Przyczyną tak łatwego otoczenia obozu było fatalne dowodzenie i bierność wojsk koronnych. Do pierwszych walk między Polakami a Tatarami doszło 1 czerwca 1652 roku. Początkowo jazda polska dawała sobie świetnie radę, odpierając ataki Tatarów. Niestety potem najprawdopodobniej trzy polskie chorągwie wpadły w zasadzkę. W obozie doszło do buntu części oddziałów polskiej jazdy. Powodem był m.in. brak zaufania do hetmana Kalinowskiego oraz brak wypłacania żołdu. W czasie pierwszej nocy Marcin Kalinowski zwołał naradę starszyzny wojskowej. W trakcie tej narady Zygmunt Przyjemski zaproponował swemu dowódcy udanie się do Kamieńca. Tam też po przegrupowaniu miała być przygotowana odsiecz. Radził on również okopać się w obozie wyłącznie z samą piechotą oraz artylerią. Do końca nie jest wiadomo czy nasi rodacy mieli świadomość liczebności armii Chmielnickiego i jej położenia. Prawdopodobnie nie, gdyż Kalinowski nie zrobił wcześniejszego rozpoznania.

Drugi dzień walki między wrogimi armiami miał miejsce 2 czerwca 1652 roku. Na tyłach obozu stał Przyjemski wraz z regimentami cudzoziemskimi. Na czele zaś stał Kalinowski wraz z jazdą i częścią piechoty. Nadal panowała niesubordynacja pozostałej części jazdy. Hetman najprawdopodobniej liczył na przyłączenie się tych wojsk w trakcie walki. Jednak ta część armii polskiej myślała już tylko wyłącznie o ucieczce. Tyły obozu zaatakowali Kozacy, czoło zaś – Tatarzy. Polska artyleria nie mogła wprowadzić ognia, ponieważ raziłaby własne oddziały. Wówczas hetman Kalinowski powziął tragiczną decyzję o nakazaniu piechocie cudzoziemskiej otwarcia ognia do zbuntowanych jednostek wojskowych celem przywrócenia porządku. Historycy sądzą, że buntownicy mogli chcieć wydać swojego hetmana Kozakom w zamian za wolność. Jednak ten schronił się w otoczeniu piechoty. Wtedy to obozie polskim powstało zamieszanie, z czego też skorzystali Kozacy. Armia Chmielnickiego przystąpiła do generalnego szturmu. Kalinowski został ranny i zastąpił go Marek Sobieski. W obozie wybuchł pożar i sytuacja Polaków dramatycznie się pogarszała. Regimenty cudzoziemskie pod dowództwem Przyjemskiego stawiały zacięty opór. Niestety znalazły się one pomiędzy pożarem a Kozakami, dowodzonymi przez (najprawdopodobniej) Tymofieja Chmielnickiego. Wtedy to hetman Kalinowski zamierzał wyrwać się z obozu w otoczeniu części doborowej piechoty. Wówczas doszła do niego wiadomość o pojmaniu jego syna Samuela przez Tatarów. W czasie próby uwolnienia swojego potomka, Kalinowski stracił życie. Według źródeł historycznych walczył on nadzwyczaj dzielnie, jednak nie umniejsza to jego błędów, które złożyły się na krwawą porażkę Polaków pod Batohem.

Po skończonej bitwie Chmielnicki zapłacił sowity okup Nuradinowi. Następnie wydał rozkaz o wymordowaniu polskich jeńców. Stało się to w dniach 3-4 czerwca 1652 roku. Hetman Chmielnicki chciał w ten sposób odzyskać swój nadszarpnięty wśród Kozaków prestiż oraz powstrzymać Tatarów przed wyjazdem wraz z jeńcami na Krym. Było to także formą odwetu za porażkę pod Beresteczkiem w czerwcu 1651 roku.

W trakcie rzezi pod Batohem zginęło prawdopodobnie 3500 doborowych żołnierzy. Ocalało ich jedynie około 1500-2000. Wśród ofiar można znaleźć m.in. syna hetmana – Samuela Kalinowskiego, generała artylerii koronnej oraz pisarza polnego koronnego – Zygmunta Przyjemskiego, kasztelana czernihowskiego – Jana Odrzywolskiego, Marka Sobieskiego, Niepokojczyckiego czy Górkę. Ciało hetmana Kalinowskiego odnaleziono w lesie. Jego głowę zaś umieszczono na włóczni i obnoszono po zwycięskim obozie.

Wśród nielicznych ocalałych znaleźli się: Krzysztof Grodzicki, Krzysztof Korycki oraz Stanisław Druszkiewicz. Uszli z życiem dzięki Tatarom, którzy ukryli ich w swoich namiotach.

Bitwa pod Batohem miała przełomowe znaczenie. Dzięki zniszczeniu najlepszych polskich oddziałów armii koronnej Chmielnicki mógł przejść do ofensywy. Pozwoliło mu to na oderwanie części Ukrainy od Rzeczpospolitej. Porażka Polaków pod Batohem przyczyniła się do potopu szwedzkiego oraz do wojny z Rosją.

Jan III Sobieski urodził się 17 sierpnia 1629 roku w Olesku, zmarł 17 czerwca 1696 roku w Wilanowie.

Turkowie nazywali go „Lwem Lechistanu”, zaś chrześcijanie „Obrońcą Wiary”.

Pochodził ze znanego, magnackiego rodu Sobieskich z Sobieszyna. Ojciec – Jakub – był kasztelanem krakowskim, zaś matka – Zofia Teofila z Daniłowiczów – była wojewodzianką ruską. Za sprawą korzeni swej matki Jan III Sobieski należał do prawnuków hetmana wielkiego koronnego Stanisława Żółkiewskiego, który na zawsze został dla niego ideałem obywatela oraz żołnierza. Ojciec i dziadek przyszłego króla odznaczyli się sporymi zasługami na polu walki. Krewni Jana III Sobieskiego zasłużyli się najbardziej w walkach z wyznawcami islamu – Tatarami i Turkami. Co też nie przeszło bez echa w kształtowaniu się mentalności Jana.

Jan III Sobieski zdobył staranne wykształcenie. W latach 1640-1643 przyszły król Polski uczęszczał do Kolegium Nowodworskiego w Krakowie. Uczył się tam pod okiem najlepszych nauczycieli, którzy popularyzowali model wodza-żołnierza, wybitnej jednostki rządzącej państwem, która zerwie z nawykami szlacheckimi. W latach 1643-1646 Jan III Sobieski studiował na Wydziale Filozoficznym Akademii Krakowskiej. W tamtym czasie Jan mógł pochwalić się biegłą znajomością języka łacińskiego, niemieckiego, a także podstaw tureckiego i greki. Nabył rozległą wiedzę historyczną oraz opanował do perfekcji retorykę. Interesował się szczególnie matematyką, inżynierią, astronomią, architekturą. Czytał klasyków oraz nowożytnych myślicieli.

Po studiach wyjechał wraz z bratem zwiedzać kraje Europy Zachodniej. Poznał wówczas wielu wybitnych przywódców politycznych, m.in. króla Karola II Stuarta oraz ćwiczył się w sztuce wojskowej. We wrześniu 1648 roku bracia Sobiescy wrócili na łono ojczyzny.

Po śmierci ojca Jan III Sobieski przejął jego stanowisko – starosty jaworowskiego. W tym samym roku obaj bracia, Jan i Marek, zaciągnęli się do wojska na wieść o wybuchu powstania Chmielnickiego. Jan brał udział w bitwach: pod Zborowem, pod Beresteczkiem, pod Batohem oraz w odsieczy Zbaraża. Po dostaniu się jego brata do niewoli tatarskiej i jego późniejszej śmierci, Jan objął po nim w 1652 roku starostwo krasnystawskie. Rok potem walczył z Tatarami pod Żwańcem.

W czasie wojny polsko-rosyjskiej walczył w bitwie pod Ochmatowem (1655 r.) przeciw armii rosyjsko-kozackiej. Na początku potopu szwedzkiego dopuścił się zdrady względem Jana Kazimierza i złożył przysięgę wierności królowi szwedzkiemu, Karolowi X Gustawowi. Następnie został wcielony do armii szwedzkiej, którą opuścił w marcu 1656 roku. Walczył po stronie swej ojczyzny w Wielkopolsce i Prusach Królewskich. W maju 1656 roku trafił do obozu pod Warszawą, gdzie przebywał Jan II Kazimierz. Wtedy to król mianował go chorążym wielkim koronnym. Jan III Sobieski wsławił się między innymi w bitwie pod Warszawą czy pod Czarnym Ostrowem. W 1659 roku w czasie poselstwa na sejm zasiadał w komisji podczas ugody hadziackiej. Rok później stał się starostą grodowym stryjskim oraz dowódcą regimentu piechoty wojsk cudzoziemskiego autoramentu. W tym samym roku (1660) zasłynął w bitwach pod Lubarem i Słobodyszczami. Trzy lata potem wziął udział w wyprawie na Rosję jako bliski doradca Jana Kazimierza. Walczył tam m.in. pod Ramnem przeciwko armii rosyjsko-kozackiej.

W 1665 roku Jan III Sobieski wziął ślub z Marią Kazimierą d`Arquein de la Grange, zwanej Marysieńką. Wtedy to także za namową swej małżonki przyjął laskę marszałka wielkiego koronnego. W rok potem został hetmanem polnym koronnym.

Podczas rokoszu Lubomirskiego wstawił się za królem Janem Kazimierzem.

W październiku 1667 roku pod Podhajcami wygrał z liczniejszą armią kozacko-tatarską. Dzięki licznym zwycięstwom Jan III Sobieski rósł w oczach szlachty do rangi bohatera. W lutym 1668 roku stał się hetmanem wielkim koronnym oraz jednym z najważniejszych polityków i najpotężniejszych ludzi w państwie. We wrześniu tego samego roku król Jan Kazimierz abdykował.

Nastąpił czas walk politycznych oraz wojny polsko-tureckiej. Jesienią 1672 roku odbyła się wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie. 11 listopada 1673 roku odniósł on zwycięstwo nad Turkami pod Chocimiem, dzięki czemu zyskał koronę polską oraz światową sławę.

Po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego szlachta wybrała na sejmie elekcyjnym na jego następcę Jana Sobieskiego (21 maja 1674 r.).

Koronacja Jana III Sobieskiego odbyła się dopiero w 1676 roku. Swoje rządy zaczął od próby zapewnienia Polsce silnej pozycji nad Bałtykiem.

W 1974 roku Rzeczpospolita wznowiła działania wojenne wobec Turków. Zdobyto wówczas niemal całe Podole. Rok później Sobieski odparł Tatarów spod Lwowa.

Przez kolejnych 7 lat Polska nie prowadziła wojen, lecz politykę zbliżenia z Rosją przeciwko Turcji. Sobieski zdecydował się na sprzymierzenie z habsburską Austrią, z którą zawarł traktat zaczepno-obronny na wypadek ataku Turków.

W latach 1683-1699 prowadzona była wojna polsko-turecka. Pod dowództwem Sobieskiego miała miejsce bitwa pod Wiedniem (1683 r.) zakończona pogromem Turków. Trzy lata później zawarł on w Moskwie pokój Grzymułtowskiego.

Jan III Sobieski prowadził politykę dążącą do zreformowania państwa przez utworzenie silnego i sprawnego rządu królewskiego. Chciał, by utworzono w Polsce monarchię dziedziczną poprzez system elekcji następcy vivente rege (za życia króla). Pragnął także uporządkować obrady sejmowe i ograniczyć rolę sejmików. Mimo podjętych prób zmian degeneracja polskiego parlamentaryzmu nadal postępowała.

Król Jan III zreformował wojsko polskie, zwiększając znaczenie dragonii i artylerii oraz pozostawiając husarię jako główną siłę przełamującą.

Zasłynął on także jako mecenas kultury. Zgromadził wielką bibliotekę, otoczył opieką zdolnych artystów oraz był honorowym członkiem pierwszego na świecie towarzystwa geograficznego.

W kręgu szlachty uznawany był za wzór Sarmaty (jako mówca sejmikowy, mediator, działacz, rycerz strzegący praw Ojczyzny przed obcymi wpływami) oraz dobrego króla. W Psalmodii polskiej Jan III Sobieski został przedstawiony jako prawdziwy mąż opatrznościowy oraz Sarmata idealny. Dzięki prowadzeniu przez niego walk z Turcją, naród polski zyskał szczególną rolę strzeżenia całej Europy. Za jego rządów Polska została wyniesiona do roli prawdziwego przedmurza chrześcijaństwa.

Korespondencja króla Jana III z Marysieńką stanowi jedno z arcydzieł staropolskiej epistolografii i prawdziwe „pamiętniki miłosne”.

Sobiescy to polska rodzina szlachecka, pieczętująca się herbem Janina, z której wywodził się król Jan III Sobieski.

Ród Sobieskich skoligacony był z najświetniejszymi rodami Rzeczypospolitej: Wiśniowieckimi, Żółkiewskimi, Radziwiłłami czy Lubomirskimi. Dzięki korzystnym mariażom zdobywał wpływy i rósł w siłę.

Za protoplastę rodu uznawany jest Sebastian Sobieski (XV/XVI wiek). Z trzech jego synów, Jan dał początek linii królewskiej, a Stanisław – szlacheckiej.

Dziadek przyszłego króla, Marek Sobieski, w nagrodę za ocalenie życia Stefanowi Batoremu w czasie polowania, został mianowany na wysokie stanowiska państwowe. Najpierw sprawował godność chorążego koronnego, a potem wojewody lubelskiego.

Jego syn Jakub studiował w Akademii Krakowskiej i dużo podróżował po Europie. Zyskał więc solidne wykształcenie i pod koniec życia objął urząd kasztelana krakowskiego.

Druga żona Jakuba, dziedziczka majątku Żółkiewskich, Teofila Daniłowiczówna, była kobietą odważną i energiczną. Na czele swojej służby obroniła nawet Olesko przed Tatarami.

Syn Jakuba i Teofili i późniejszy król – Jan – studiował wraz z bratem – Markiem – filozofię w Akademii Krakowskiej. Potem wyruszył w podróż po Europie i kilkakrotnie czynił starania o rękę różnych panien, z których w końcu rezygnował, zakochany w żonie Jana Zamoyskiego – Marii.

Niespodziewanie, w wieku trzydziestu ośmiu lat, zmarł Jan Zamoyski. Posądzona o trucicielstwo młoda wdowa, po miesiącu od śmierci męża, poślubiła w tajemnicy Jana Sobieskiego.

Po zwycięstwie pod Podhajcami Sobieski otrzymał buławę wielką hetmańską. Tymczasem żona rodziła mu dzieci (w sumie trzynaścioro, przeżyło jednak tylko czworo).

Po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego Marysieńka namówiła Jana do ubiegania się o tron.

Jako król zasłynął on zwycięstwem pod Wiedniem w 1683 roku. Później jednak zaczął zajmować się głównie swoimi pasjami – pszczelarstwem, astronomią i geografią oraz umożliwianiem sukcesji swojemu najstarszemu synowi – Jakubowi. Podejmując coraz mniej trafne decyzje polityczne, tracił wcześniejszy autorytet. Zmarł na syfilis w 1696 roku.

Jakub nie objął tronu. Przez jakiś czas podróżował, zajmował się magią i kabalistyką. W końcu umarł w rodzinnej Żółkwi.

Największą karierę zrobiła córka Jana III Sobieskiego – Teresa, żona elektora bawarskiego Maksymiliana Emanuela. Jej syn został na krótko cesarzem, a wnuczka, znana z bujnego życia erotycznego, Maria Walpurgis, poślubiła syna Augusta III, króla Polski.

Ostatnim z rodu Sobieskich był wnuk Jakuba, młodszy syn Marii Klementyny i Jakuba Stuarta (syna wygnanego króla Anglii) – pretendent do tronu Anglii i Szkocji kardynał Henryk Benedykt Stuart. Umarł on w 1807 roku i do końca życia kazał się tytułować Henrykiem IX, królem Anglii i Szkocji.